EU GMP Annex 1 verandert de aanpak van rookstudies, en dat vraagt wat regelwerk
Sinds augustus 2023 is EU GMP Annex 1 Annex 1 van kracht, maar in de praktijk zien we dat veel dossiers hier nog niet aan voldoen. Annex 1 heeft de lat voor luchtstromingsvisualisaties significant hoger gelegd. Voor QA-verantwoordelijken en validation engineers in de farmaceutische industrie is dit geen theoretische update. Het heeft directe gevolgen voor de validatiedossiers en de uitkomst van inspecties.
Wat vraagt Annex 1 precies?
Annex 1 vereist dat unidirectionele luchtstromingssystemen (vroeger aangeduid als “LAF”) worden gedocumenteerd via gevisualiseerde luchtstromingsstudies (lees: rookstudies). De nieuwe tekst is explicieter dan de vorige versie: studies moeten worden uitgevoerd “under dynamic conditions”, moeten worden vastgelegd op video en moeten deel uitmaken van het kwalificatiedossier van de ruimte of het toestel.
Dat lijkt allemaal vanzelfsprekend, maar in de praktijk zien wij regelmatig dossiers die zijn opgebouwd op basis van oudere normen: statische foto’s, rookstudies onder at-rest condities of rapporten zonder traceerbare methodologie. En die voldoen niet meer.
Annex 1, sectie 4.15: “Airflow pattern studies should be performed both at rest and in operation (e.g. simulating operator interventions). Video recordings of the airflow patterns should be retained.”
De vijf meest voorkomende tekortkomingen
Op basis van onze ervaring met cleanroomvalidaties in farmaceutische productie en labo-omgevingen komen onderstaande problemen het vaakst voor bij rookstudie-dossiers die wij reviewen of overnemen van klanten
Uitgevoerd onder verkeerde condities
Rookstudies die enkel in at-rest worden uitgevoerd, zijn onvoldoende. Annex 1 vraagt dynamic conditions, met operatoren, materiaal en apparatuur aanwezig.
Geen videodocumentatie
Foto’s of schematische tekeningen zijn niet langer acceptabel als enige documentatie. Inspectieteams verwachten video, met duidelijke tijdstempels en referentie naar de testpositie.
Ontbrekende risicoanalyse bij afwijkingen
Rookstudies brengen soms turbulentiezones of onverwachte luchtstromingen aan het licht. Het rapport moet niet alleen de observatie bevatten, maar ook een risicoassessment en, indien van toepassing, correctieve maatregelen.
Geen koppeling met de IQ/OQ-documentatie
Luchtstromingsvisualisaties horen geïntegreerd te zijn in de bredere kwalificatiedocumentatie van de ruimte. Een losstaand rapport zonder referentie naar de kwalificatiestatus van de installatie is niet langer voldoende.
Verouderde studies niet herhaald na wijzigingen
Elke significante wijziging aan de ruimte, HVAC-configuratie of proceslayout vereist een herziening van de rookstudie. Veel bedrijven vergeten dit te borgen in hun change control procedure.
Wat moet een volwaardig rookstudiedossier bevatten?
Een GMP-conform rookstudiedossier voor een cleanroom of lafkast/BSC bevat minimaal:
- een testprotocol met beschrijving van de condities, het gebruikte materiaal en de testposities
- videoopnames van elke relevante positie en kritisch punt
- een analyseverslag met interpretatie van de luchtstromingspatronen
- een risicobeoordeling voor geïdentificeerde afwijkingen
- een samenvatting die aantoonbaar aansluit op de kwalificatiestatus van de installatie.
Praktische aanbevelingen
Als er rookstudies werden uitgevoerd vóór augustus 2023, is het verstandig om de dossiers te laten toetsen aan de huidige Annex 1-vereisten. Dat hoeft geen volledige herhaling te betekenen, want soms volstaat een GAP-analyse en een aanvullend testprotocol voor de ontbrekende elementen.
